Nieuws

Na de oogst staan een paar aren nog fier overeind.
Vergeten? Stonden ze op de verkeerde plek voor de combine? Of juist op de goede?

Op een akker vol stoppels trekken uitgerekend deze paar aren de aandacht. Ze staan alleen. Rank en kwetsbaar. Toch gaat daar geen verlatenheid vanuit. Eerder het tegenovergestelde. Ze lijken onaangedaan door alles wat om hen heen is veranderd.
Al duizenden jaren staat de aar symbool voor voedsel, leven en beschaving. De geschiedenis van de mens is onlosmakelijk verbonden met die van het graan.
Daardoor verandert ook de blik op deze paar aren. Ze zijn geen toevallig detail meer op een geoogste akker. Ze brengen de geschiedenis van ons voedsel ineens heel dichtbij.

GRAAN IN CIJFERS EN FEITEN
- Graan behoort tot het oudste cultuurgewas ter wereld. De eerste graansoorten werden ongeveer 10.000 jaar geleden verbouwd.
- De teelt van graan maakte vaste nederzettingen mogelijk en legde de basis voor de eerste steden en beschavingen.
- Tot de belangrijkste graansoorten behoren tarwe, gerst, maïs, rijst, rogge, haver en triticale.
- Wereldwijd is graan het belangrijkste voedselgewas. Ongeveer de helft van alle calorieën die mensen dagelijks consumeren is afkomstig van graangewassen.
- In Nederland wordt jaarlijks ruim 150.000 hectare graan geteeld. Tarwe is het belangrijkste graangewas, gevolgd door gerst, haver, rogge en triticale.
- De aar is al duizenden jaren een wereldwijd symbool van voedsel, vruchtbaarheid, leven en voorspoed.

De aar in de geschiedenis
De geschiedenis van de mens is onlosmakelijk verbonden met die van het graan. De eerste tarwe- en gerstsoorten werden verbouwd in de Vruchtbare Halve Maan, het gebied tussen de Middellandse Zee en de rivieren Eufraat en Tigris. De overgang van jagen en verzamelen naar akkerbouw maakte vaste nederzettingen, voedselvoorraden en uiteindelijk de eerste steden mogelijk.

In het oude Egypte groeide graan uit tot de economische basis van een van de eerste grote beschavingen. De jaarlijkse overstromingen van de Nijl zorgden voor vruchtbare landbouwgronden, terwijl grote graanschuren de oogsten veiligstelden voor tijden van schaarste. Graan werd gebruikt als belasting, als betaalmiddel en als loon voor arbeiders. De rijkdom van Egypte was in belangrijke mate gebaseerd op de opbrengst van het land.
Ook in de Griekse en Romeinse wereld kreeg de aar een bijzondere plaats. Demeter en haar Romeinse tegenhanger Ceres werden vereerd als godinnen van de landbouw en het graan. Zij werden vrijwel altijd afgebeeld met korenaren als symbool van vruchtbaarheid, overvloed en voedsel.

Door de eeuwen heen bleef de aar een herkenbaar cultuurhistorisch symbool. Zij verschijnt in religieuze kunst, op munten, in heraldiek en tijdens oogstfeesten. Daarmee vertegenwoordigt een eenvoudige aar veel meer dan een landbouwgewas. Zij vertelt het verhaal van het ontstaan van landbouw, beschaving en voedselzekerheid.

De laatste aren
Eeuwenlang kregen de laatste aren van de oogst een bijzondere betekenis. Ze markeerden niet alleen het einde van de oogst, maar ook de voltooiing van een jaar van zaaien, groeien en verzorgen. Rond de laatste aren ontstonden gebruiken die uitdrukking gaven aan dankbaarheid voor wat het land had voortgebracht en aan het besef dat een goede oogst nooit vanzelfsprekend was. Van de laatste halmen werden oogstkronen en oogstkransen gevlochten, die een ereplaats kregen op de boerderij of in de kerk.

De twintigste eeuw veranderde de betekenis van de oogst. Mechanisatie, schaalvergroting en een steeds verder internationaliserende voedselvoorziening maakten van graan steeds meer een product. De rituelen rond de laatste aren verdwenen geleidelijk naar de achtergrond.

De laatste aren werden vroeger bewust gespaard en geëerd.
Nu blijven ze achter op het land, zonder dat het betekenis krijgt.

Dat grotere verhaal staat ook centraal in Aardrijk in Bedrijf. Niet de aar op zichzelf, maar alles wat eraan voorafgaat: de bodem, mest, het vakmanschap. Het blijven natuurlijke processen die voedsel voortbrengen. Dat laat oogsten achter.

De aren staan precies waar ze moeten staan.